1- گروه ایمنیشناسی پزشکی، دانشکده پزشکی افضلیپور، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران 2- کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی افضلیپور، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران 3- مرکز تحقیقات گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران 4- کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی افضلیپور، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران ، fsedghy@gmail.com
چکیده: (8 مشاهده)
درمان با سلولهای T دارای گیرنده آنتیژن کایمریک (Chimeric Antigen Receptor, CAR-T) یکی از پیشرفتهای مهم در زمینه ایمونوتراپی محسوب میشود که اثربخشی چشمگیری در بدخیمیهای هماتولوژیک داشته است. با این حال، انتقال این موفقیت به تومورهای جامد با چالشهای متعددی از جمله ناهمگنی آنتیژنی، ریزمحیط سرکوبگر تومور، نفوذ ناکافی سلولهای T و بروز سمیتهای سیستمیک همراه بوده است. علاوه بر این، فرآیند پیچیده و پرهزینه تولید سلولهای CAR-T از دیگر موانع مهم در گسترش این درمان به شمار میرود. در این مقاله مروری، ساختار و تکامل نسلهای CAR، مراحل کلیدی تولید سلولهای CAR-T، آنتیژنهای هدف، چالشهای زیستی و مهندسی، راهبردهای نوین برای غلبه بر محدودیتها، مدیریت سمیتها و محصولات تأییدشده مبتنی بر CAR-T مورد تحلیل قرار میگیرد. در مجموع، این مقاله مهمترین موانع پیشروی درمان CAR-T را برجسته کرده و راهبردهای بالقوه برای بهبود ایمنی، کارایی و قابلیت ترجمه بالینی، بهویژه در تومورهای جامد، را ارائه میدهد.