---

چکیده زمینه و هدف: آلودگی آبهای زیر زمینی به آرسنیک به عنوان یک مشکل بزرگ مورد توجه خاص می‌باشد و گزارشهای متعددی از آلودگی آبهای سطحی و زیر زمینی به آرسنیک به خصوص دو گونه آرسنات و آرسنیت در دسترس می‌باشد که در این بین بعضی از مناطق استان کردستان نیز دچار این مشکل می‌باشند. فن آوریهای متعددی برای حذف آرسنیک از آب آشامیدنی وجود دارد که عموماً دارای هزینه‌های بالا می‌باشند. روش بررسی: در این مطالعه از GFH به عنوان یک جاذب تقریباً جدید برای حذف آرسنات و آرسنیت در سه غلظت 5/0، 1 و 2 میلی‌گرم در لیتر و در وزنهای 25/0، 5/0، 1 و 5/1 گرم استفاده شد و تغییرات اثر زمان، غلظت، pH ، وزن جاذب، میزان آهن افزوده شده به آب در حین فرآیند حذف و اثر یونهای سولفات و کلراید در فرآیند حذف و همچنین تبعیت فرآیند جذب از معادلات فروندلیخ و لانگموئر مورد بررسی قرار گرفت و از نرم افزار Excel برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌ها: نتایج آزمایشات نشان داد که GFH دارای راندمان حذف 95 ، 5/86 و 75/83 درصدی آرسنات As (V) و 91، 5/83 و 80 درصدی آرسنیت As(III) به ترتیب در سه غلظت اولیه 5/0، 1 و 2 میلی‌گرم در لیتر هر دو گونه آرسنات و آرسنیت در pH حدود 5/7، زمان تماس 30 دقیقه و دز جاذب 5/0 گرم در لیتر می‌باشد. همچنین یونهای سولفات و کلراید تأثیر چندانی در کارایی حذف ندارند. فرآیند جذب آرسنات و آرسنیت توسط GFH از ایزوترم جذب فروندلیخ با ضرائب همبستگی 96/0=R2 تبعیت یکسانی را نشان می‌دهد در حالی که آرسنات با ضریب همبستگی 94/0=R2 نسبت به آرسنیت با داشتن ضریب همبستگی 92/0=R2 تبعیت بیشتری را از ایزوترم جذب لانگموئر نشان می‌دهد. نتایج همچنین نشان دادند که میزان آهن افزوده شده به محیط بیشتر از مقدار استاندارد 3/0 میلی‌گرم در لیتر آب آشامیدنی می‌باشد. نتیجه‌گیری: جاذب GFH را می‌توان برای مناطق آلوده کشور به خصوص استان کردستان استفاده نمود چراکه دارای کارایی بالای حذف هر دو نوع آرسنات و آرسنیت بوده، نیاز به اصلاح pH آب می‌باشد و این در حالی است که دارای معایبی نظیر اضافه نمودن آهن به آب، وارداتی بودن و هزینه نسبتاً بالای اولیه می‌باشد که البته مشکل آهن اضافه شده به محیط را می‌توان توسط روشهای معمول حذف نمود. کلید واژه‌ها: آب آشامیدنی، آرسنات، آرسنیت، گرانول هیدروکسید آهن (GFH)، جذب وصول مقاله: 8/1/87 اصلاح نهایی: 13/3/87 پذیرش مقاله: 3/5/87

---

زمینه و هدف: امروزه آلودگی ­های زیست محیطی از جمله آلودگی آب به یک موضوع جهانی تبدیل شده است و زندگی بشر وابسته به مصرف آب آشامیدنی سالم است. این پژوهش با هدف تحلیل مکانی مواد معدنی و فلزات سنگین در آب آشامیدنی شبکه توزیع روستاهای استان کردستان انجام شد.
مواد و روش ­ها: مطالعه حاضر، یک مطالعه توصیفی- تحلیلی است که غلظت یون­ های نیترات، نیتریت، کل جامدات محلول، فلوراید، آرسنیک، سرب و کادمیوم در آب آشامیدنی کلیه روستاهای دارای شبکه توزیع (1524 روستا) استان کردستان طی سال­ های 1394 الی 1397 را تجزیه و تحلیل نموده است. برای توصیف غلظت مواد شیمیایی مورد بررسی، نقشه­ های توزیع مکانی با استفاده از نرم افزار Arc GIS نسخه 10/3 ترسیم گردید. سایر آنالیزهای آماری از جمله بررسی اختلاف میانگین غلظت نیترات، نیتریت و کل جامدات محلول در بین شهرستان ­های مورد بررسی با استفاده از آزمون آنالیز واریانس یک طرفه در نرم افزار SPSS نسخه 22 انجام شد.
یافته­ ها: طبق نتایج این مطالعه آب لوله‌کشی 1485 (97/44%) روستای استان کردستان دارای نیترات بود و میزان این یون در آب شرب 31 (2/03%) روستا بیش از حداکثر مجاز استاندارد ملی و سازمان بهداشت جهانی بود. میانگین غلظت کل جامدات محلول در شهرستان بیجار از بقیه شهرستان­ ها به صورت معنی­داری بالاتر بود (0/001< P). میانگین غلظت فلوراید در آب آشامیدنی شبکه توزیع روستاهای استان کردستان 0/25±  0/19میلی‌گرم بر لیتر بود که از مقدار تعیین شده در استاندارد ملی ایران (1/5 – 0/5 میلی‌گرم بر لیتر) کمتر است. غلظت آرسنیک در آب لوله ­کشی 47 روستا به ترتیب از توابع شهرستان­های بیجار (23 روستا)، قروه (11 روستا)، سقز (7 روستا)، دهگلان (5 روستا) و کامیاران (1 روستا) بیش از حداکثر مجاز بود.
نتیجه‌گیری: تداوم روند کنونی به ویژه در بخش فعالیت­ های کشاورزی و استفاده کنترل نشده از منابع آب زیرزمینی در امر کشاورزی سبب تغییر و کاهش کیفیت آب خواهد شد؛ لذا نظارت بر فعالیت ­های کشاورزی و مصرف کود، ضروری به نظر می­رسد.