زمینه و هدف: ناهمگونی فنوتیپی در جمعیتهای باکتریایی، شامل هترورزیتانس، تحمل و پایداری آنتیبیوتیکی، میتواند موجب پنهان ماندن زیرجمعیتهای نادر غیرحساس در آزمونهای استاندارد حساسیت آنتیبیوتیکی شود. هدف این مطالعه، بررسی روشهای نوین شناسایی و کمیسازی این زیرجمعیتها و ارزیابی ظرفیت آنها برای بهبود تشخیص فنوتیپی مقاومت آنتیمیکروبی بود. مواد و روشها: در این مقاله مروری، مطالعات نمایهشده در پایگاههای بینالمللی PubMed/MEDLINE، Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SpringerLink، EmbaseوGoogle Scholar و همچنین پایگاههای فارسی SID، Magiranو MedLibبا تمرکز بر سالهای اخیر، با استفاده از کلیدواژههای «هترورزیتانس»، «زیرجمعیتهای نادر مقاوم»، «آزمون حساسیت آنتیبیوتیکی»، «تحلیل تکسلولی» و «میکروفلوئیدیک» بررسی شدند. مطالعات مرتبط با روشهای فنوتیپی و تکسلولی استخراج و از نظر اصول، قابلیت تشخیص و کاربردهای آنها مقایسه شدند. یافتهها: شواهد جدید نشان میدهد پروفایلسازی تحلیلی جمعیت (Population Analysis Profiling) اگرچه یک روش فنوتیپی مرجع و مهم محسوب میشود، زمانبر بوده و برای تشخیص روتین محدودیت دارد. در مقابل، آزمون رقیقسازی-تأخیر (Dilution-and-Delay) توانسته است سلولهای غیرحساس را تا فراوانی ۱ در ۱۰۰ میلیون شناسایی کند. همچنین، پلتفرمهای میکروفلوئیدیک قطرهای (droplet microfluidics) و سامانههای تکسلولی، امکان شناسایی زیرجمعیتهای نادر و سنجش پویایی رشد و پاسخ به دارو را با سرعت بالاتر فراهم کردهاند. نتیجهگیری: حرکت از سنجش جمعیتی به تحلیل تکسلولی میتواند لایههای پنهان پاسخ باکتریایی را آشکار کند؛ بااینحال، استانداردسازی و اعتبارسنجی بالینی این فناوریها همچنان ضروری است.