fa رمزینه‌گذاری داکسی ریبونوکلئیک اسید (Barcoding DNA): افقی جدید در شناسایی مولکولی قارچ‌های پاتوژن (مقاله مروری) عمومى General پژوهشي اصیل Original Research چکیده تعداد گونه‌های قارچی موجود حدود 5/1 میلیون عدد برآورد شده است که تا امروز کمتر از 10 درصد آنها توصیف شده‌اند. با پیشرفت‌های اخیر در زیست‌شناسی مولکولی و توسعه فناوری‌هایی مثل توالی‌یابی ژنی و ژنومی، کشف و شناسایی گونه‌های جدید در گروه‌های مختلف موجودات زنده به‌ویژه قارچ‌ها روند افزایشی به خود گرفته است. با توجه به ناکارآمدی روش‌های مبتنی بر ریخت‌شناسی برای شناسایی گونه‌های قارچی، استفاده از تکنیکهای جدید مبتنی بر داده‌های DNA جایگاه خاصی را در شناسایی سریع و دقیق گونه‌های قارچی پیدا کرده است. رمزینه‌گذاری یا بارکد‌گذاری DNA در مرکز ثقل راهکارهای نوین برای شناسایی قارچ‌ها واقع شده است و از سابقه 10 ساله در شناسایی قارچ‌ها و شبه ‌قارچ‌ها برخوردار می‌باشد. ناحیه فاصله ‌انداز بین ژنی اپرون RNA ریبوزومی (ITS- rDNA) به عنوان یک رمزینه یا بارکد مناسب مورد توجه قرار گرفته است. کارآیی داده‌های توالی ناحیه ITS-rDNA در شناسایی اغلب گروه‌های قارچی باعث شده است که استفاده از این ناحیه به عنوان رمزینه استاندارد در شناسایی قارچ‌ها مورد توافق قارچ‌شناسان قرار گیرد. با وجود این به نظر می‌رسد که ناحیهITS-rDNA به عنوان رمزینه اولیه برای شناسایی قارچ‌ها در حد جنس و یا گروه گونه‌ای مورد استفاده واقع شود و شناسایی دقیق در حد گونه بسته به گروه قارچی مورد مطالعه بر اساس رمزینه‌های ثانویه انجام شود. با عنایت به طبیعت پلئومورفیک قارچ‌ها استفاده از رمزینه‌گذاری D‏NA برای شناسایی قارچ‌ها از درجه اهمیت بالاتری برخوردار می‌باشد و در این راستا تاکنون صدها هزار توالی رمزینه مرجع برای هزاران گونه از موجودات زنده از طریق پروژه‌های رمزینه‌گذاری DNA ایجاد شده است و تلاش‌های بعدی دانشمندان در راستای مدیریت داده‌های رمزینه و اتوماتیزاسیون رمزینه‌گذاری DNA جهت تسریع فرآیند شناسایی توسط کاربران نهایی خواهد بود. واژه های کلیدی: 1 Cytochrome oxidase، ITS- rDNA،tubulin –β، شناسایی گونه، مفهوم گونه مورفولوژیک. وصول مقاله:1/5/91 اصلاحیه نهایی:11/10/91 پذیرش:30/10/91 ABSTRACT Total number of fungal species has been estimated over 1.5 million, of which less than 10 percent have formally been described. Advances made in molecular biology, development of gene and genome sequence technologies, discovery and description of new species among different clusters of life, especially fungi, has been accelerated. With respect to the failure of morphological-based species recognition methods for fungi identification, use and application of DNA based identification methods have assumed great importance for rapid and accurate identification of fungal species. DNA barcoding is of central importance among the new approaches for the identification of fungi and pseudo fungi and has been used during the last 10 years. For fungi, the internal transcribed spacer region of ribosomal DNA (ITS-rDNA) has become an appropriate barcode. Efficacy of ITS-rDNA sequence data in successful identification of fungal species has resulted in general agreement among mycologists to use ITS-rDNA region as a gold standard barcode for fungi. However, it seems that ITS-rDNA region will be used as the primary barcode for identification of fungal species and accurate identification will further be performed by use of sequence data from the other genomic loci as secondary barcodes. Considering the pleomorphic nature of the fungi, use of DNA barcoding has assumed higher importance. Hundreds of thousands of reference barcodes have been generated for a great number of species by DNA barcoding projects. Scientists now are facing new challenges for barcode data management, facilitation and acceleration in species identification process using DNA barcodes by the end-users through automation of DNA barcoding system. Key words: Cytochrome oxidase1, ITS- rDNA, β– tubulin, Species identification, Morphological species concept. Received: Jul 22, 2012 Accepted: Jan 19, 2013 Conflict of interest: None declared 1 Cytochrome oxidase، ITS- rDNA،tubulin –β، شناسایی گونه، مفهوم گونه مورفولوژیک. Cytochrome oxidase1, ITS- rDNA, β– tubulin, Species identification, Morphological species concept. 113 126 http://sjku.muk.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-424&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Arzanlou مهدی ارزنلو 540031947532846004878 540031947532846004878 No Tabriz University دانشگاه تبریز Haleh Dokhanchi هاله دخانچی 540031947532846004879 540031947532846004879 No Tabriz University دانشگاه تبریز Mehdi Davari مهدی داوری 540031947532846004880 540031947532846004880 No University of Mohaghegh Ardabil دانشگاه محقق اردبیلی Sadegh Khodaveisy صادق خداویسی 540031947532846004881 540031947532846004881 No Kurdistan University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی کردستان Hamid Badali حمید بدلی badalii@yahoo.com 540031947532846004882 540031947532846004882 Yes Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران