Scientific Journal of Kurdistan University of Medical Sciences

fa میکرو و نانوپلاستیک‌ها و سلامت روده: مروری بر مکانیسم‌های مولکولی تخریب سد روده، التهاب، آپوپتوز و پیروپتوز Micro- and Nanoplastics and Gut Health: A Review of the Molecular Mechanisms of Intestinal Barrier Disruption, Inflammation, Apoptosis, and Pyroptosis پزشکی- داخلی Internal Medicine پژوهشي اصیل Original Research زمینه و هدف: تجمع روزافزون میکرو و نانوپلاستیک‌ها در محیط‌زیست و ورود آن‌ها به زنجیره غذایی، نگرانی‌های جدی درباره تأثیرات بهداشتی این ذرات، به‌ویژه در سلامت دستگاه گوارش، ایجاد کرده است. هدف این مرور، تحلیل مکانیسم‌های مولکولی آسیب روده‌ای ناشی از مواجهه با ریز و نانوپلاستیک‌ها با تمرکز بر اختلال عملکرد سد روده، استرس اکسیداتیو و پاسخ التهابی است. مواد و روش‌ها: این مطالعه به روش مرور روایی بر پایه تحلیل 58 مقاله منتخب از پایگاه‌های علمی PubMed، Scopus و Web of Science  انجام شد. جست‌وجو با کلیدواژه‌های مرتبط در بازه 2014 تا 2026 صورت گرفت. مقالات مبتنی‌بر مدل‌های حیوانی (ماهی زبرافیش، موش)، کشت سلولی (Caco-2) و مطالعات انسانی، که پیامدهای مواجهه خوراکی با ذرات پلاستیکی را بر سلامت روده بررسی کرده بودند، انتخاب و داده‌های مولکولی آن‌ها استخراج شدند. یافته‌ها: مواجهه با ریز و نانوپلاستیک‌ها، به‌ویژه پلی‌استایرن و پلی‌پروپیلن، به تجمع ذرات در روده، القای استرس اکسیداتیو و تولید گونه‌های اکسیژن واکنش‌پذیر (ROS) منجر می‌شود. ROS به‌نوبه خود، با کاهش بیان پروتئین‌های اتصال محکم (مانند ZO-1، Occludin) و فعال‌سازی مسیرهای التهابی کلیدی مانند NLRP3/caspase-1 و TLR4/NF-κB، یکپارچگی سد روده را مختل می‌کند. این فرایندها با افزایش نفوذپذیری روده، التهاب موضعی و سیستمیک و القای آپوپتوز و پیروپتوز در سلول‌های اپیتلیال همراه‌اند. نتیجه‌گیری: شواهد موجود نشان می‌دهد که ریز و نانوپلاستیک‌ها از طریق القای زنجیره‌ای استرس اکسیداتیو، التهاب و مرگ سلولی، می‌توانند سلامت سد روده را به‌طور جدی به خطر بیندازند و زمینه را برای اختلالات التهابی و متابولیک فراهم کنند. انجام مطالعات طولانی‌مدت با غلظت‌های زیست‌محور و بررسی تأثیر هم‌زمان آلاینده‌های دیگر برای ارزیابی دقیق‌تر خطرهای سلامت ضروری است. Background and Aim: The increasing accumulation of micro- and nanoplastics in the environment and their subsequent entry into the food chain have raised serious concerns regarding their health impacts, particularly on the gastrointestinal tract. This review aims to analyze the molecular mechanisms of intestinal injury induced by exposure to micro- and nanoplastics, focusing on intestinal barrier dysfunction, oxidative stress, and the inflammatory response. Materials and Methods: This study was conducted as a narrative review based on the analysis of 58 selected articles from the PubMed, Scopus, and Web of Science scientific databases. The literature search was performed using relevant keywords covering the period from 2014 to 2026. Articles based on animal models (zebrafish, mice), cell cultures (Caco-2), and human studies that investigated the consequences of oral exposure to plastic particles on intestinal health were selected, and their molecular data were extracted. Results: Exposure to micro- and nanoplastics (particularly polystyrene and polypropylene) leads to particle accumulation in the intestine, induction of oxidative stress, and production of reactive oxygen species (ROS). ROS, in turn, disrupts intestinal barrier integrity by reducing the expression of tight junction proteins (e.g., ZO-1, occludin) and activating key inflammatory pathways such as NLRP3/caspase-1 and TLR4/NF-κB. These processes are associated with increased intestinal permeability, local and systemic inflammation, and the induction of apoptosis and pyroptosis in epithelial cells. Conclusion: Current evidence indicates that micro- and nanoplastics can critically compromise gut barrier health and predispose individuals to inflammatory and metabolic disorders through the induction of a cascade involving oxidative stress, inflammation, and cell death. Long-term studies employing environmentally relevant concentrations and investigating the combined effects of other pollutants are essential for a more accurate assessment of health risks میکروپلاستیک‌ها, نانوپلاستیک‌ها, عملکرد سد روده‌ای, آپوپتوز, پیروپتوز, التهاب Microplastics, Nanoplastics, Intestinal Barrier Function, Apoptosis, Pyroptosis, Inflammation 0 0 http://sjku.muk.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-8600-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra shafiee زهرا شفیعی zahrash1402@gmail.com 5400319475328460074166 0009-0000-7875-2841 No Genetics and Environmental Hazards Research Center, Abarkouh School of Medical Sciences, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran مرکز تحقیقات ژنتیک و مخاطرات محیطی، دانشکده علوم پزشکی ابرکوه، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران parvin zamani پروین زمانی parvin.zamani@yahoo.com 5400319475328460074167 0009-0001-4905-4435 No Genetics and Environmental Hazards Research Center, Abarkouh School of Medical Sciences, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran مرکز تحقیقات ژنتیک و مخاطرات محیطی، دانشکده علوم پزشکی ابرکوه، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران RezaAli fallahzadeh رضا علی فلاح زاده fallahzadeh4@yahoo.com 5400319475328460074168 5400319475328460074168 Yes Genetics and Environmental Hazards Research Center, Abarkouh School of Medical Sciences, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran مرکز تحقیقات ژنتیک و مخاطرات محیطی، دانشکده علوم پزشکی ابرکوه، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران shahram sadeghi شهرام صادقی shahram.snna@yahoo.com 5400319475328460074169 5400319475328460074169 No Student Research Committee, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران