fa بررسی اثرات دورکنندگی و ترکیبات شیمیایی اسانس گیاهان رازیانه و دارچین علیه پشه آئدس و گزنس در ایران عمومى General كاربردي Applicable <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">زمینه و هدف: </span></span></strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">وجود تنوع اقلیمی در کشور، زمینه افزایش غنای گونه‌ای در گیاهان دارویی کشور فراهم کرده است. با توجه به گزارش‌های متعدد بروز عوارض جانبی متعاقب استفاده از مواد شیمیایی دورکننده حشرات در انسان، ضرورت انجام این پژوهش برای ارزیابی مواد دورکننده جدید با منشاء گیاهی بیش از پیش احساس می‌شود. در حال حاضر تمام تلاش‌ها معطوف به کشف و جایگزینی مواد دورکننده با منشاء گیاهی است تا خصوصیت محافظت فردی قابل قبولی در طول فعالیت پشه‌های خون‌خوار ایجاد نماید و بدین&shy;ترتیب شیوع بیماری&shy;های منتقل&shy;شده از بندپایان به انسان تحت کنترل قرار گیرند.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">مواد و روش &shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;"> دو گیاه رازیانه (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">Foeniculum vulgare</span></span></span></em><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">) و دارچین (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">Cinnamomum verum</span></span></span></em><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">) با داشتن خواص متعددی از جمله ضد باکتریایی، آنتی‌اکسیدانی و حشره&shy;کشی جهت این پژوهش انتخاب گردیدند. اسانس‌ها به&shy;ترتیب از دانه و پوست تنه به روش تقطیر با آب با دستگاه کلونجر تهیه شدند. اجزاء شیمیایی اسانس‌ها با روش کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی تعیین شدند. تست&shy;های زیست&shy;سنجی به&shy;منظور تعیین مدت زمان حفاظت&shy;دهی و تعیین دوز مؤثر اسانس‌ها، روی مدل حیوانی (خرگوش نیوزلندی) و با پشه آئدس وگزنس (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">Aedes vexans</span></span></span></em><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">) در انسکتاریوم دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله^(عج) انجام گردید.</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></span><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته‌ها:</span></span></strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;"> به&shy;ترتیب 18 و 15 نوع ترکیب شیمیایی در اسانس‌های دو گیاه رازیانه و دارچین شناسایی شدند که در گیاه رازیانه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">Cadina</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">-1,4-diene </span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;و در گیاه دارچین</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">b-Oplopenone </span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;بالاترین درصد را در اجزاء شیمیایی اسانس‌ها داشتند. زمان حفاظت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">دهی اسانس 50% رازیانه به ترتیب 3 تا 3/5ساعت و برای اسانس دارچین 1 تا 1/5ساعت علیه پشه آئدس وگزنس برآورد شد. میانه دوز مؤثر (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">ED₅₀</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">) اسانس‌ها علیه پشه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">ها به</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">ترتیب 13/7 و 84/2 میکرولیتر بر سانتی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">متر</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">مربع برای رازیانه و دارچین محاسبه شد.</span></span><br> <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه&shy; گیری:</span></span></span></strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;"> این پژوهش اثرات حفاظت</span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:12.0pt;">دهی اسانس گیاه رازیانه را علیه گزش پشه ناقل تب دانگ در مدل حیوانی در کمترین غلظت نشان داد. انجام این پژوهش در مدل انسانی توصیه می‌شود</span></span></span> <strong>Background and Aim: </strong>The presence of different climatic conditions in Iran has resulted in the high richness of medicinal plants. The occurrence of adverse side effects was reported following use of the chemical-based repellents which extensively used for personal protection against nuisance mosquitoes. All the efforts are made for exploring new repellents originated from medicinal plants and could be protected safe and whole night against biting arthropods. This will be an effective action for preventing of risk of arthropod-borne diseases.<strong><span dir="RTL"></span></strong><br> <strong>Materials and Methods</strong><strong>:</strong> The fennel seeds and cinnamon bark were chosen due to antibacterial, antioxidant and insecticidal properties. The essential oils were obtained using hydro-distillation using a Clevenger-type apparatus. The chemical components of essential oils were determined by gas chromatography-mass spectrometry. A well-colonized <em>Aedes vexans </em>in insectary was used for repellency assays on the animal model (the white rabbit).<br> <strong>Results:</strong> Eighteen and 15 components were identified in the essential oils of fennel and cinnamon and Cadina-1,4-diene and b-Oplopenone were respectively as the main components. The protection time of 50% essential oils was assessed against lab-bred <em>Aedes vexans</em>, and protection time were estimated 3 and 3.5 h for <em>F. vulgare</em> and 1 and 1.5 h for <em>C. verum</em>,. According to a dose-response analysis, the median effective dosage (ED₅₀) of essential oils was 13.7 and 84.2 &mu;l/cm²for <em>F. vulgare </em>and <em>C. verum</em>.<br> <strong>Conclusion:</strong> The essential oil of F. vulgare could provide acceptable protection against dengue fever vectors on the animal subject. It is recommended to be continued the investigation on human volunteers against other medically important arthropods.<span dir="RTL"></span><br> &nbsp; رازیانه, دارچین, اسانس, خواص دور‌کنندگی, آئدس وگزنس Foeniculum vulgare, Cinnamomum verum, Essential oil, Repellency, Aedes vexans 12 22 http://sjku.muk.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4329-2&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Khoobdel مهدی خوبدل khoobdel@yahoo.com 5400319475328460033303 5400319475328460033303 No Health Research Center, Life Style Institute, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات سلامت ، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج) ، تهران ، ایران Mohammad Moradi محمد مرادی mmoradi7a@yahoo.com 5400319475328460033304 5400319475328460033304 No School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Hossein Sobati حسین ثباتی sobatih@gmail.com 5400319475328460033305 5400319475328460033305 No Health Research Center, Life Style Institute, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات بهداشت و تغذیه، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله، تهران، ایران. Hemn Yousefi هیمن یوسفی hyousefi66g@gmail.com 5400319475328460033306 5400319475328460033306 No School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Omid Dehghan امید دهقان omid_dehghan21@yahoo.com 5400319475328460033307 5400319475328460033307 No School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Mohammad Reza Abai محمدرضا عبائی abaimr@tums.ac.ir 5400319475328460033308 5400319475328460033308 Yes Department of Medical Entomology and Vector Control, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران.