fa بررسی میزان فیبروز کبدی با روش الاستوگرافی گذرا در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید تحت درمان با متوتروکسات عمومى General پژوهشي اصیل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b zar;">زمینه و هدف:</span></strong> <span style="font-family:b zar;">متوتروکسات، به طور عمده در درمان بیماری‌هایی نظیر آرتریت روماتوئید مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما پتانسیل سمیت کبدی آن همواره یک نگرانی مهم در مصرف این دارو بوده است. این مطالعه با هدف تعیین میزان فیبروز کبدی با استفاده از روش الاستوگرافی گذرا&nbsp; و ارتباط آن با دوز تجمیعی و مدت مصرف دارو</span><span style="font-family:b zar;">&nbsp;</span><span style="font-family:b zar;">در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید تحت درمان با متوترکسات انجام شده است</span><span dir="LTR">.</span><span style="font-family:b zar;"></span><br> <strong><span style="font-family:b zar;">روش بررسی: </span></strong><span style="font-family:b zar;">در این مطالعه که به صورت توصیفی- تحلیلی (مقطعی) طراحی شده بود، بیماران مبتلا به</span>&nbsp;<span style="font-family:b zar;">آرتریت روماتوئید</span> <span style="font-family:b zar;">که بیش از 6 ماه تحت درمان متوتروکسات</span> <span style="font-family:b zar;">بودند، وارد مطالعه شدند. فیبروز کبدی با اندازه گیری سفتی کبد توسط روش الاستوگرافی گذرا (دستگاه فیبرواسکن) تعیین شد. بیماران بر اساس اندازه گیری سفتی کبد به دو گروه با و بدون فیبروز کبدی تقسیم و پارامترهای دموگرافیک، بالینی و بیوشیمیایی بین آن‌ها مقایسه گردید. ارتباط دوز تجمیعی</span> <span style="font-family:b zar;">و مدت زمان درمان با متوتروکسات</span> <span style="font-family:b zar;">با فیبروز کبدی مورد بررسی قرار گرفت</span><span dir="LTR">.</span><span style="font-family:b zar;"></span><br> <strong><span style="font-family:b zar;">یافته‌ها: </span></strong><span style="font-family:b zar;">بیماران شامل 51 نفر با میانگین سنی 9/95&nbsp;</span><span style="font-family:b nazanin;">&plusmn;</span><span style="font-family:b zar;"> 52/53 سال بودند. 44 نفر (86/3</span><span style="font-family:b nazanin;">٪</span><span style="font-family:b zar;">) از آن‌ها زن بود. دوز تجمیعی متوتروکسات در 45 بیمار (88/2%) کمتر از 4000 میلی‌گرم، 6 بیمار (11/8%) بیشتر از 4000 میلی‌گرم و میانگین مدت زمان مصرف دارو (40/94) </span><span style="font-family:b nazanin;">&plusmn;</span><span style="font-family:b zar;"> 54/14 ماه محاسبه گردید. میانه</span> <span style="font-family:b zar;">سفتی کبد در آن‌ها (5/50&nbsp;</span><span style="font-family:b nazanin;">&ndash;</span><span style="font-family:b zar;"> 3/60)4/07</span> <span style="font-family:b zar;">کیلوپاسکال بود. وجود فیبروز کبد در 11 بیمار (21/6%) مشاهده شد. ارتباط معنی‌داری بین وجود فیبروز کبدی با دوز تجمیعی (0/21</span><span style="font-family:times new roman;"><span dir="LTR">P= </span></span><span style="font-family:b zar;">)</span> <span style="font-family:b zar;">و مدت زمان مصرف متوتروکسات (0/30</span><span style="font-family:times new roman;"><span dir="LTR">P =</span></span><span style="font-family:b zar;">)</span> <span style="font-family:b zar;">وجود نداشت. تجزیه و تحلیل رگرسیون چند متغیره نشان داد که با افزایش سطح سرمی</span><span style="font-family:times new roman;"><span dir="LTR">ALT</span></span><span style="font-family:b zar;"> شانس بروز فیبروز کبدی در بیماران بیشتر می‌شود (</span><span style="font-family:times new roman;"><span dir="LTR">OR = 1.07; 95% CI: 1.01 to 1.13; p = 0.01&nbsp;</span></span><span style="font-family:b zar;">).</span><strong><span style="font-family:b zar;"></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;">نتیجه‌گیری: </span></strong><span style="font-family:b zar;">نتایج مطالعه حاضر نشان داد فیبروز قابل&shy;توجه و شدید کبدی در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید تحت درمان با متوتروکسات شایع نیست. افزایش مدت زمان مصرف و دوز تجمیعی متوتروکسات تأثیری در بروز فیبروز کبدی ندارد. با افزایش سطح</span><span dir="LTR"> <span style="font-family:times new roman;">ALT </span></span><span style="font-family:b zar;">سرم در بیماران</span> <span style="font-family:b zar;">آرتریت روماتوئید، میزان سفتی کبد افزایش و شانس فیبروز کبدی بیشتر می‌شود.</span></span><strong><span style="font-family:b zar;"></span></strong></div> <strong><span style="font-family:b zar;"></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"></span></strong><br> &nbsp; <strong>Background and Aim:</strong> Methotrexate (MTX) is commonly used in the treatment of diseases such as rheumatoid arthritis (RA) but, its hepatotoxicity potential, always has been a major concern. The aim of this study is to determine the rate of liver fibrosis by transient elastography (TE) method and its relationship with cumulative dose of MTX and duration of treatment, in rheumatoid arthritis patients receiving MTX.<br> <strong>Materials and Methods: </strong>This cross-sectional study included RA patients receiving MTX for more than 6 months. Hepatic fibrosis was determined by TE on the basis of the rate of liver stiffness. The patients were divided into 2 groups according to the results of liver stiffness measurement. Demographic, clinical and biochemical parameters were compared between the two groups. Correlation of the cumulative dose of MTX and duration of MTX treatment with the liver fibrosis was assessed.<br> <strong>Results</strong><strong>:</strong> The study included 51patients, with a mean age of 52.53<span dir="RTL">)&plusmn;</span>9.95) years. 44(86.3%) patients were women. The cumulative dose of MTX was less than 4000 mg in 45 (88.2%) patients and more than 4000 mg in 6 (11.8%) patients with a mean treatment duration of 54.14<span dir="RTL">&plusmn;</span>(40.94) months. The median (IQR) value of liver stiffness was 4.70 (3.60 &ndash; 5.50) kPa. The presence of liver fibrosis was detected in 11 (21.6%) patients. There were no significant relationships between liver fibrosis and cumulative dose (P= 0.21) of MTX and also duration of MTX treatment (P= 0. 30). The multivariate analysis demonstrated that only increased serum level of ALT was associated with presence of liver fibrosis (OR = 1.07; 95% CI: 1.01 to 1.13; p = 0.01).<br> <strong>Conclusion: </strong>According to the results of this study severe hepatic fibrosis was not common in the patients who had received methotrexate. Increasing the duration of methotrexate administration and the cumulative dose of the drug had no effect on the incidence of hepatic fibrosis. Increased serum ALT levels in RA patients were associated with high rate of liver stiffness and increased risk of hepatic fibrosis.<br> &nbsp; فیبروز کبدی, آرتریت روماتوئید, الاستوگرافی گذرا, متوتروکسات Hepatic fibrosis, Rheumatoid arthritis, Transient elastography, Methotrexate 37 45 http://sjku.muk.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2300-9&slc_lang=fa&sid=1 nasrin moghimi نسرین مقیمی nasrin_43ir@yahoo.com 5400319475328460032921 5400319475328460032921 No of Internal Medicine, Faculty of Medicine, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran گروه داخلی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران khaled rahmani خالد رحمانی khaledrahmani111@yahoo.com 5400319475328460032922 5400319475328460032922 No Liver and Digestive Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran مرکز تحقیقات گوارش و کبد، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Farshad Sheikhesmaili فرشاد شیخ اسماعیلی Dr_S_Smaili@yahoo.com 5400319475328460032923 5400319475328460032923 No Liver and Digestive Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran مرکز تحقیقات گوارش و کبد، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Asrin Babahajian اسرین باباحاجیان babahajian3@yahoo.com 5400319475328460032924 5400319475328460032924 No Liver and Digestive Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran مرکز تحقیقات گوارش و کبد، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Pezhman Sharifi پژمان شریفی pezhman.sh7@gmail.com 5400319475328460032925 5400319475328460032925 No Liver and Digestive Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran مرکز تحقیقات گوارش و کبد، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Samireh Ramazani سمیره رمضانی samirehramezani@gmai.com 5400319475328460032926 5400319475328460032926 Yes Student Research Committee, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان