fa بررسی اکولوژیک Culex pipiens بعنوان گونه غالب پشه‌ها در شهرستان یزد و روش‌های کنترل آن عمومى General پژوهشي اصیل Original Research چکیده زمینه و هدف: پشه‌های Culex pipiens از نظر خونخواری در محیط‌های شهری بسیار فعال هستند. نقش آنها در آزار و اذیت‌ انسان‌ها، در کنار انتقال فیلرها و ویروس‌ها اهمیت این گونه را زیاد کرده است. ساخت شهرک‌ها بدون رعایت اصول صحیح بهداشتی و بهسازی سیستم فاضلاب می‌تواند به عنوان عامل اساسی در ایجاد زیستگاه‌های لاروی مطرح شود. مطالعه حاضر با توجه به مشکلات ناشی از مزاحمت پشه‌ها در شهرستان یزد با هدف شناخت اکولوژیک Culex pipiens بعنوان گونه غالب پشه‌ها و روش های کنترل آن انجام شد. روش بررسی: در این مطالعه تجربی دو شهر زارچ و شاهدیه که بیشترین مشکل ناشی از مزاحمت پشه‌ها را داشتند انتخاب و با مطالعه زیستگاه‌های لاروی و اماکن استراحت پشه‌های بالغ، مکان‌های مناسب جهت نمونه‌گیری تعیین شد. نمونه‌گیری از اردیبهشت‌ماه لغایت آذرماه 1388 در یازده نوبت انجام شد. نمونه‌گیری لارو به روش ملاقه‌زنی و بالغ به روش‌های صید کلی، صید دستی، صید با تله نورانی و صید از پناهگاه گودالی انجام شد. یافته‌ها: در این مطالعه نمونه‌های صید شده از نظر تنوع در سه جنس Anopheles،Culex و Culiseta و 5 گونه گزارش شد. تعداد لاروهای صید شده از زیستگاه‌های لاروی منطقه 19054 عدد بود که از این تعداد Cx. pipiensبا 2/82% بیشترین وفور را به خود اختصاص داد. تعداد بالغ‌های صید شده 523 عدد بود که 118 عدد آن به روش صید کلی صید شدند. از این تعداد، Cx. pipiens با 90% بیشترین وفور را شامل شد. همچنین گونه Cx. sinaiticus برای اولین بار از استان گزارش شد. نتیجه‌گیری: با توجه به وفورگیری فصلی، پیک فعالیت Cx. pipiensاز اواخر خرداد تا اوایل تیرماه تعیین و این گونه به عنوان گونه غالب مشخص شد. بررسی حالات فیزیولوژیک شکمی بالغ‌های صید شده در روش پناهگاه گودالی و مقایسه آن با صید کلی، تمایل بیشتر این گونه برای استراحت در اماکن خارجی را نشان می‌دهد. کلید واژ‍‌ه‌ها: اکولوژی، Culex pipiens، کولیسیده، کنترل، یزد وصول مقاله: 1/8/89 اصلاحیه نهایی: 10/9/89 پذیرش مقاله: 5/10/89 ABSTRACT Background and Aim: Culex pipiens is extremely active in blood feeding in the urban areas. The role of this species in causing annoyance to the people, in addition to transmission of fillers, and viruses has increased their importance. Building of towns without proper principles of health and improvement of sewage systems is considered as the essential factor for producing larval habitat. The present study was carried out for ecological identification of Culex pipiens as the most prevalent mosquito and planning control programs. Materials and Methods: In this experimental study were selected two cities that had the highest problem of mosquitoes. Suitable shelters were selected for sampling after survey on resting sites and larval breeding places of mosquitoes. Sampling carried out eleven times from May to December in 2009. Different sampling methods carried out such as larval collection, pyrethrum space spray collection, hand collection, light trap, and collection of mosquitoes from pit shelters. Results: In this study, the samples were of three genera Anopheles, Culex and Culiseta and five species of mosquitoes. Totally, 19054 mosquito larvae were caught from different breeding places. Cx. pipiens was predominant and consisted of 82.2% of the larvae. From 523 adult mosquitoes, 118 were collected by pyrethrum space spray collection. Cx. Pipiens with a 90% frequency was the most abundant mosquito, and Cx. sinaiticus was reported for the first time from Yazd Province. Conclusion: Culex pipiens was the predominant species and its seasonal peak activity was from late June to early July. Comparison of abdominal physiological states of the species caught by pyrethrum space spray collection with pit shelter collection showed the exophilic behavior of this species. Key words: Ecology, Culex pipiens, Culicidae, Control, Yazd. Conflict of Interest: Nill Received: Oct 23, 2010 Accepted: Dec 26, 2010 اکولوژی، Culex pipiens، کولیسیده، کنترل، یزد Ecology, Culex pipiens, Culicidae, Control, Yazd. 81 88 http://sjku.muk.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-272&slc_lang=fa&sid=1 Hosein Dehghan حسین دهقان نیری 540031947532846001740 540031947532846001740 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس تهران Javid Sadraei جاوید صدرایی 540031947532846001741 540031947532846001741 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Seyed Hasan Moosa-Kazemi سید حسن موسی کاظمی moosakazemi@tums.ac.ir 540031947532846001742 540031947532846001742 Yes Tehran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی تهران Behrooz Davari بهروز داوری 540031947532846001743 540031947532846001743 No Kurdistan University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی کردستان